سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

33

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

از نظر معنا تناسب داشته باشد ، مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده : لا تدركه الابصار و هو يدرك الابصار و هو اللّطيف الخبير . يعنى : خداوند متعال را چشم‌ها درك نكرده ولى او چشمها را درك مىكند و لطيف و آگاه مىباشد . در اين آيه شريفه كلمه [ لطيف ] با غير مدرك بودن بالابصار مناسب بوده چنانچه لفظ [ خبير ] با مدرك بودن بالابصار تناسب دارد زيرا مدرك شئ به آن شئ خبير بوده و عالم به آن مىباشد . صنعت ايهام التناسب و از صنايعى كه ملحق به مراعات نظير است اينكه بين دو معناى غير متناسب با دو لفظى كه داراى دو معناى متناسب هستند جمع مىكنند اگرچه ايندو معنا در اينجا مقصود نباشند مانند آنچه در فرموده حقّ تعالى آمده : الشّمس و القمر بحسبان و النّجم و الشّجر يسجدان . خورشيد و ماه با حساب معيّن در گردش هستند و سبزى و درخت با يكديگر سجده مىكنند . كلمه [ نجم ] عبارتست از گياهى كه از زمين ظاهر شده و داراى ساقه نيست همچون سبزىجات و [ شجر ] گياهى است كه داراى ساقه و تنه مىباشد و [ يسجدان ] يعنى در آنچه براى آن خلق شده‌اند منقاد و مطيع حقتعالى هستند . شاهد در كلمه [ نجم ] است كه با معناى مذكور اگرچه تناسبى با [ شمس ] و [ قمر ] ندارد ولى چون معناى ديگرش ستاره است و با آن